WAT IS EEN UITSTRIJKJE EIGENLIJK?

Een baarmoederhalsuitstrijkje heeft als doel afwijkingen op te sporen die, meestal over een periode van vele jaren, zouden kunnen leiden tot baarmoederhalskanker.

Tijdens het gynaecologisch onderzoek worden met een klein borsteltje cellen en slijm van de baarmoederhals afgenomen. De manier waarop het uitstrijkje wordt afgenomen is niet veranderd, maar de manier waarop het staal in het laboratorium wordt onderzocht wel. Sinds 2025 wordt in België bij vrouwen tussen 30 en 64 jaar eerst onderzocht of er hoog-risico humaan papillomavirus (HPV) aanwezig is. Deze HPV-test wordt in het kader van de screening normaal om de vijf jaar uitgevoerd.

• 25 tot en met 29 jaar: het uitstrijkje wordt eerst onder de microscoop onderzocht op afwijkende cellen (cytologie), normaal om de drie jaar.

• 30 tot en met 64 jaar: het uitstrijkje wordt eerst onderzocht op hoog-risico-HPV, normaal om de vijf jaar.

• Jonger dan 25 jaar: routinematige screening is niet aangewezen.

• Na 64 jaar: in bepaalde omstandigheden kan nog een laatste of inhaalscreening aangewezen zijn.

Een positieve HPV-test betekent niet dat er afwijkende cellen of kanker aanwezig zijn. Het betekent alleen dat een type HPV werd aangetroffen dat, wanneer het gedurende lange tijd aanwezig blijft, veranderingen aan de baarmoederhals kan veroorzaken.

IS EEN POSITIEVE HPV-TEST ERNSTIG?

Het is heel begrijpelijk dat u ongerust bent wanneer u hoort dat HPV werd gevonden.Een positieve HPV-test betekent echter niet dat u baarmoederhalskanker heeft. HPV-infecties komen zeer vaak voor en verdwijnen meestal vanzelf door het afweersysteem.De HPV-test wordt juist gebruikt omdat hij afwijkingen vroeger en gevoeliger kan opsporen dan wanneer we alleen naar de cellen onder de microscoop kijken.Wanneer hoog-risico-HPV wordt gevonden, wordt afhankelijk van het type HPV en het resultaat van bijkomend celonderzoek bepaald of verdere controle of een colposcopie nodig is.

HOE KOM IK AAN EEN HPV-INFECTIE?

HPV of het humaan papillomavirus is een zeer frequent voorkomend virus dat voornamelijk wordt overgedragen door intiem en seksueel huidcontact.De grote meerderheid van seksueel actieve mannen en vrouwen komt tijdens het leven met één of meerdere HPV-types in contact.In de meeste gevallen ruimt het afweersysteem het virus binnen één tot twee jaar spontaan op. U merkt daar meestal helemaal niets van.Bij een kleine minderheid blijft een hoog-risico-HPV-type gedurende langere tijd aanwezig. Zo’n persisterende HPV-infectie kan geleidelijk veranderingen veroorzaken in de cellen van de baarmoederhals. Sommige van deze veranderingen kunnen uiteindelijk evolueren naar een voorstadium van baarmoederhalskanker.Een positieve HPV-test zegt bovendien niets over wanneer u de infectie heeft opgelopen of van wie. HPV kan gedurende lange tijd aanwezig blijven zonder klachten en soms pas jaren later opnieuw aantoonbaar worden.

ALS IK EEN HPV-INFECTIE HEB, IS ER IETS DAT IK ZELF KAN DOEN?

In de meeste gevallen zal uw lichaam de HPV-infectie zelf opruimen. Er bestaat momenteel geen geneesmiddel waarmee we HPV zelf kunnen verwijderen. Het belangrijkste is daarom dat u de voorgestelde controles laat uitvoeren.
Rookt u? Dan is stoppen met roken bijzonder zinvol. Roken vermindert lokaal de afweer tegen HPV en verhoogt de kans dat een hoog-risico-HPV-infectie langdurig aanwezig blijft en uiteindelijk afwijkende cellen veroorzaakt.Een gezonde levensstijl ondersteunt uiteraard uw algemene afweer, maar er bestaan geen voedingssupplementen of andere behandelingen waarvan overtuigend is aangetoond dat ze HPV sneller doen verdwijnen.

HOE LANG HEB IK DEZE HPV-INFECTIE AL?

Dat kunnen we meestal niet bepalen.Een positieve HPV-test betekent niet noodzakelijk dat u het virus recent heeft opgelopen. HPV kan maanden tot jaren aanwezig blijven zonder klachten en kan soms na een lange periode opnieuw aantoonbaar worden.Daarom kan uit een positieve HPV-test geen conclusie worden getrokken over recente seksuele contacten of ontrouw binnen een relatie.Wanneer een hoog-risico-HPV-type gedurende meerdere jaren aanwezig blijft, kunnen geleidelijk afwijkende cellen ontstaan. Deze voorloperletsels noemen we dysplasie of CIN.De evolutie van een HPV-infectie naar een ernstige afwijking en uiteindelijk naar baarmoederhalskanker duurt meestal vele jaren. Veel lichte afwijkingen verdwijnen bovendien spontaan.
Precies daarom is screening zo doeltreffend: we kunnen eventuele voorloperletsels opsporen en zo nodig behandelen lang voordat baarmoederhalskanker ontstaat.

HEEFT EEN POSITIEVE HPV-TEST OF EEN AFWIJKEND UITSTRIJKJE INVLOED OP EEN EVENTUELE ZWANGERSCHAP?

Een HPV-infectie op zichzelf heeft doorgaans geen invloed op uw vruchtbaarheid of op de ontwikkeling van een zwangerschap.Ook een normale vaginale bevalling blijft in de overgrote meerderheid van de gevallen mogelijk.Wanneer behandeling van een voorloperletsel noodzakelijk zou zijn, zal uw gynaecoloog rekening houden met een eventuele huidige of toekomstige zwangerschapswens. Vooral na een uitgebreidere behandeling waarbij een deel van de baarmoederhals wordt verwijderd, kan er een licht verhoogd risico op vroeggeboorte bestaan. Daarom behandelen we alleen wanneer dit werkelijk aangewezen is.

KAN IK MIJN PARTNER BESMETTEN MET HPV?

Ja. HPV wordt gemakkelijk overgedragen tijdens intiem seksueel contact.Omdat HPV zo frequent voorkomt, is de kans groot dat uw huidige partner reeds met hetzelfde of een ander HPV-type in contact is gekomen.Condoomgebruik vermindert de kans op overdracht, maar beschermt niet volledig, omdat HPV ook via huidcontact buiten het door het condoom bedekte gebied kan worden overgedragen.Bij een vaste partner is er meestal geen reden om naar aanleiding van een positieve HPV-test plots condooms te gaan gebruiken. Routinematig testen van een mannelijke partner op HPV is evenmin aangewezen.

KAN IK GENEZEN VAN EEN HPV-INFECTIE OF AFWIJKING?

Ja. In de grote meerderheid van de gevallen verdwijnt een HPV-infectie spontaan doordat uw afweersysteem het virus onder controle krijgt.Ook lichte celafwijkingen kunnen spontaan verdwijnen en hoeven daarom niet altijd behandeld te worden.Wanneer er een ernstiger voorloperletsel van de baarmoederhals wordt vastgesteld, kan dit meestal eenvoudig plaatselijk worden behandeld, bijvoorbeeld met een lusexcisie (LLETZ) of, in bepaalde omstandigheden, een conisatie.Door deze voorloperletsels tijdig te behandelen kan de ontwikkeling naar baarmoederhalskanker vrijwel altijd worden voorkomen.

WAT GEBEURT ER ALS MIJN HPV-TEST POSITIEF IS?

Dat hangt af van welk type HPV werd gevonden en of er afwijkende cellen aanwezig zijn.
Bij vrouwen tussen 30 en 64 jaar wordt na een positieve hoog-risico-HPV-test meestal automatisch op hetzelfde staal gekeken naar de cellen van de baarmoederhals. Hiervoor hoeft dus meestal geen nieuw uitstrijkje te worden afgenomen.Bij HPV type 16 of 18 wordt doorgaans een colposcopie geadviseerd omdat deze HPV-types sterker geassocieerd zijn met voorloperletsels van de baarmoederhals.

Wanneer een ander hoog-risico-HPV-type wordt gevonden, bepaalt het cytologisch onderzoek wat er verder gebeurt:

• zijn er afwijkende cellen, dan wordt meestal een colposcopie uitgevoerd;

• zijn de cellen normaal, dan wordt meestal na ongeveer 12 maanden opnieuw een HPV-test uitgevoerd.

Een positieve HPV-test betekent dus zeker niet automatisch dat behandeling nodig is.

WAT IS EEN COLPOSCOPIE?

Dat is een pijnloos onderzoek waarbij de baarmoederhals en de vagina met een speciale microscoop (colposcoop) bekeken wordt. Dit verloopt net als een gewoon gynaecologisch onderzoek met een speculum (spreidertje) en wordt op een gewone raadpleging verricht. De speciale microscoop geeft de arts de mogelijkheid de baarmoederhals heel nauwkeurig na te kijken op afwijkingen die vaak te klein zijn om met het blote oog zichtbaar te zijn. Om de afwijkingen beter op te sporen worden ook bepaalde kleuringen gebruikt. Als er afwijkingen worden gezien, kan het zijn dat uw arts een klein weefselstukje afneemt van de baarmoederhals (biopsie). Deze afname is in de meeste gevallen pijnloos, maar kan soms gepaard gaan met lichte krampen en ook een beetje bloedverlies. Het onderzoek duurt niet langer dan vijf tot tien minuten.

WAT KAN IK VERWACHTEN NA EEN BIOPSIE?

Na een biopsie kunt u gedurende enkele dagen wat bruin of licht bloederig vaginaal verlies hebben. Dit is normaal. Zolang er bloedverlies is, vermijdt u best geslachtsgemeenschap en tampons. Het weggenomen weefsel wordt vervolgens door de patholoog onderzocht. Uw arts spreekt met u af hoe en wanneer u het resultaat kunt vernemen en of verdere controle of behandeling noodzakelijk is.

VOLGT ER ALTIJD EEN BEHANDELING NA DE COLPOSCOPIE?

Nee.
Dit hangt af van de graad van de afwijking die bij de colposcopie en eventueel bij de biopsie wordt vastgesteld. Lichte afwijkingen verdwijnen zeer vaak spontaan en worden daarom meestal alleen opgevolgd met een nieuwe HPV-test, cytologie en/of colposcopie. Bij meer uitgesproken voorloperletsels kan behandeling worden aanbevolen. De meest gebruikte behandeling is een lusexcisie (LLETZ). Hierbij wordt met een fijn elektrisch lusje het afwijkende gedeelte van de baarmoederhals verwijderd. Dit kan onder lokale of algemene verdoving.
Uw gynaecoloog zal met u bespreken welke aanpak in uw situatie het meest geschikt is.

WAAR MOET IK REKENING MEE HOUDEN NA EEN CONISATIE?

Na een behandeling van de baarmoederhals kunt u gedurende enkele dagen tot weken wat waterige afscheiding of vaginaal bloedverlies hebben. De eerste dagen kan dit gepaard gaan met een menstruatieachtig gevoel of lichte krampen in de onderbuik. Een gewone pijnstiller is meestal voldoende. Omdat de baarmoederhals moet genezen, adviseren we meestal gedurende ongeveer drie tot vier weken geen geslachtsgemeenschap te hebben en geen tampons te gebruiken.

Bij overvloedig bloedverlies, sterk ruikend vaginaal verlies, koorts hoger dan 38°C of toenemende onderbuikpijn neemt u contact op met uw behandelende gynaecoloog.

HEEFT EEN HPV-VACCIN VOOR MIJ NOG ZIN?

Dat kan zeker het geval zijn en bespreekt u best met uw arts. Het HPV-vaccin is het meest doeltreffend wanneer het wordt toegediend vóór iemand met HPV in contact is gekomen. Maar ook wanneer u reeds één HPV-type heeft doorgemaakt of momenteel HPV-positief bent, kunt u nog bescherming krijgen tegen andere HPV-types die in het vaccin zijn opgenomen. Het vaccin behandelt een bestaande HPV-infectie of een reeds aanwezig letsel niet. Het kan wel bescherming bieden tegen toekomstige infecties met andere HPV-types. Ook na vaccinatie blijft de aanbevolen screening van de baarmoederhals belangrijk